Nadwaga i otyłość to zagrożenie XXI wieku
W ostatnich latach otyłość stała się poważnym problemem medycznym a także problemem społecznym. Ludzie otyli są bardzo narażeni na choroby układu krążenia, cukrzycę oraz niektóre choroby nowotworowe. Uważa się, że jest to wynikiem współwystępowania czynników genetycznych oraz czynników środowiskowych charakterystycznych dla współczesnych społeczeństw, takich jak łatwy dostęp do pożywienia, brak aktywności fizycznej i siedzący tryb życia. Ponadto nie bez znaczenia jest niewłaściwy sposób odżywiania, łatwy dostęp do słodyczy, słodkich płynów do picia, zapiekanek przy równocześnie zbyt małej ilości owoców i warzyw w diecie. Niestety, obecnie prawie połowa ludności krajów wysoko rozwiniętych to ludzie z nadwagą i otyłością.
Ogólne zasady zdrowej diety
W prawidłowej diecie zdrowego człowieka węglowodany powinny stanowić 55-60% dobowej liczby kalorii, należy unikać cukru, glukozy i nadmiaru miodu, a polecane są ciemne pieczywo, ziemniaki, ryż, makarony, kasze, otręby, jarzyny, owoce. Białko powinno zapewniać 15-20% dobowej liczby kalorii, natomiast tłuszcze tylko 20-30% (w tym 50-70% to powinny być tłuszcze roślinne). Ważne, by w ciągu dnia spożywać 5-8 małych posiłków.
Zioła i inne preparaty które mogą być pomocne w walce z nadwagą
Błonnik
Błonnik jest naturalnym, roślinnym składnikiem i znane są jego dwa rodzaje - postać nierozpuszczalna i postać i rozpuszczalna.
Błonnik nierozpuszczalny ulega w przewodzie pokarmowym tylko niewielkim przemianom, a dzięki znacznym własnościom wchłaniania wody pęcznieje w jelitach, wypełnia je i w efekcie daje poczucie sytości oraz ogranicza apetyt. Skraca również czas przebywania resztek pokarmowych w organizmie i zmniejsza ryzyko rozwoju raka jelit. Różne rodzaje błonnika inaczej wchłaniają wodę. Na uwagę zasługuje błonnik pochodzący z japońskiej rośliny dziwidło zwany glukomannan który pęcznieje stukrotnie a np. błonnik z pszenicy tylko dziesięciokrotnie. Produktami bogatymi w błonnik są: warzywa strączkowe (fasola, groszek, soczewica), produkty zbożowe, orzechy, owoce, surowe warzywa.
Natomiast błonnik rozpuszczalny rozpuszcza się w wodzie tworząc w jelitach formę żelu czyli galaretki która wchłania cholesterol i węglowodany (w tym cukry) i dlatego zapobiega ich wysokiemu stężeniu we krwi. Pokarmami bogatymi w błonnik rozpuszczalny są: babka płesznik, grapefruity, pomarańcze, marchew, ziemniaki, owies, brązowy ryż.
Spożywanie pokarmów zawierających duże ilości błonnika chroni także przed zaparciami i zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego oraz cukrzycę.
Bromelina
Bromelina jest związkiem występującym w owocach ananasa. To enzym który wspomaga przemianę materii. Poza tym w ananasie jest dość dużo nierozpuszczalnego błonnik pokarmowego który popity wodą, pęcznieje, wywołuje sytość i zmniejsza apetyt.
Chitosan
Chitosan to pochodna chityny będącej głównym składnikiem pancerzy skorupiaków. Po spożyciu nie ulega trawieniu tylko rozpuszcza się w kwaśnym środowisku żołądka. Powstaje żel, który ma zdolność wiązania cząsteczek tłuszczu (w wyniku tego organizm wchłania go mniej z pokarmu, a także zmniejsza się poziom cholesterolu i triglicerydów we krwi), węglowodanów, białek, szkodliwych związków m.in. azotanów i kwasów żółciowych a także, co nie jest korzystne, mikroelementów, witamin i innych stosowanych leków. Dlatego stosując chitosan należy pamiętać by przyjmować witaminy, minerały oraz leki zachowując 3-4 godzinny odstęp czasowy pomiędzy zażyciem chitosanu. Należy też pamiętać, by zażywać chitosan równolegle z dużą ilością wody. Zaleca się przyjmować chitosan 2 x dziennie na 30min. przed posiłkiem w ilości 1000-2000mg na dzień.
Uwaga!
Osoby z alergią pokarmową na skorupiaki nie powinny stosować takich preparatów.
C.L.A.
C.L.A. sprzężony kwas linolowy będący mieszaniną różnych odmian tego kwasu tłuszczowego. Występuje w wołowinie, wieprzowinie, mięsie drobiu, jajach, olejach pochodzenia roślinnego i w owocach morza. Wspomaga odchudzanie, zmniejsza uczucie głodu, hamuje rozrost tkanki tłuszczowej ponieważ blokuje wchłanianie tłuszczu do komórek.
Zwiększa także wydatek energetyczny organizmu, działa też antyoksydacyjnie.
Dzienna zalecana dawka to 2400mg (2 x 2 kaps. 600 mg)
Chrom
Chrom to bardzo ważny pierwiastek dla metabolizmu naszego organizmu, który w ilościach śladowych stanowi nieodzowny element diety każdego człowieka. Jego główne funkcje biologiczne polegają na aktywacji wielu enzymów biorących udział w utrzymaniu prawidłowej struktury białek i kwasów nukleinowych oraz regulacji przemian cukrów i tłuszczów w organizmie. Chrom jest istotnym składnikiem tzw. czynnika tolerancji glukozy który uczestniczy w procesach regulacji stężenia glukozy we krwi. Stężenie chromu w osoczu wynosi 0,14 - 0,16 ng/ml. Chrom może być zażywany w dawce 50- 200 mcg na dzień. Z doniesień wynika, że zmniejsza on apetyt na słodycze. Przyjmowanie chromu może więc okazać się szczególnie korzystne dla osób odchudzających się, dla osób z cukrzycą i ludzi z innymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Produkty spożywcze bogate w chrom to: drożdże piwowarskie, ostrygi, brokuły, mięso indycze, zarodki pszenne, a także ziemniaki.
W organizmie człowieka najwięcej chromu znajduje się w mózgu, wątrobie, nerkach, aorcie, sercu, śledzionie, trzustce i we włosach.
Fasolamina
Wyciąg z fasoli zwyczajnej (Phaseolus vulgaris) blokuje enzym rozkładający skrobię co powoduje, że spożyte węglowodany nie są przyswajane przez układ trawienny i nie powodują gromadzenia zapasów. A należy pamiętać, że spożywamy coraz więcej węglowodanów zawartych w postaci skrobi (potrawy mączne, ziemniaki, itd.). Po spożyciu zostają one przetworzone na cukier będący źródłem energii. Zapasy energii magazynowane zaś są w organizmie w postaci tłuszczu, co powoduje otyłość.
Guarana
Guarana pozyskiwana jest z brazylijskiego pnącza Paullinia cupana. Występujący w nasionach składnik czynny, guaranina, to środek działającym energizująco, ogranicza łaknienie, a także jest lekiem przeciwbiegunkowym. Podobnie jak kofeina, ma również właściwości przyspieszające przemianę materii. Jednak może wywoływać pewne działania uboczne: podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi, zaparcia i częste oddawanie moczu. Nie zaleca się jej również osobom cierpiącym na przewlekłe bóle głowy.
Inulina
Inulina jest oporna na trawienie. Stanowi rodzaj włókna pokarmowego i występuje naturalnie w takich produktach jak: karczochy, cykoria, cebula, czosnek, banany, jęczmień. Obecnie inulina jest uzyskiwana z korzeni cykorii i dodawana do produktów spożywczych jako wypełniacz lub jako zamiennik tłuszczu. Bywa dodawana do preparatów wspomagających odchudzanie ze względu na właściwości wypełniające przewód pokarmowy. Inulina należy do tzw. prebiotyków czyli substancji które umożliwiają rozwój korzystnej flory bakteryjnej czego efektem jest m.in. regulacja wypróżnień. Ponadto obniża wysoki poziom triglicerydów i cholesterolu we krwi. Zlecana dawka inuliny to 3 - 6g na porcję. Nadmienić jednak należy, że istnieje osobnicza wrażliwość na obecność inuliny w pożywieniu, u jednych spożycie nawet 30g inuliny nie będzie dawało żadnych objawów ze strony układu pokarmowego, u innych spożycie 10g może powodować wzdęcia i biegunki.
Kwas hydroksycytrynowy HCA
Garcinia Cambogia to południowoindyjskie drzewo z owoców którego pozyskuje się kwas hydroksycytrynowy. Przyjmuje się, że substancja ta blokuje przemiany węglowodanów w tłuszcze ograniczając ilość tkanki tłuszczowej. Powoduje również zwiększenie wydatku energetycznego i redukuje łaknienie. Zalecana dawka dzienna ekstraktu z owoców Garcini Cambogi to 2 x 500 mg. Nie znane są działania uboczne tego kwasu.
L-karnityna
L-karnityna jest syntetyzowana w organizmie w takich narządach jak wątroba i nerki z aminokwasów lizyny i metioniny, w obecności witaminy C, B6, PP oraz żelaza. L-karnityna to substancja konieczna do prawidłowego funkcjonowania mięśni poprzecznie prążkowanych w tym mięśnia sercowego i mięśni szkieletowych, a także innych tkanek i narządów. Ułatwia spalanie kwasów tłuszczowych, a nawet przyjmuje się, że bez L- karnityny organizm nie mógłby wykorzystywać tłuszczu jako materiału energetycznego.
Pektyny
Pektyny to wielkocząsteczkowe związki należące węglowodanów. Dużo pektyn mają jabłka i porzeczki. Pektyny stosuje się w preparatach leczniczych ze względu na ich właściwości przeciwbakteryjne, pochłaniające, przeciwbiegunkowe i przeciwmiażdżycowe. Korzystnie działają także w zaparciach.
Zielona herbata
Zielona herbata, podobnie jak czarna herbata, jest uzyskiwana z roślinny Camellia sinenesis. Liście nie są poddawane fermentacji, a tylko działaniu pary i suszeniu. Dzięki takiej obróbce zawierają dużo polifenoli (katechiny, flawonole, fenolokwasy) i metyloksantyn (kofeina, teofilina, teobromina). Katechiny w organizmie człowieka regulują aktywność wielu enzymów zwiększając rozpad tkanki tłuszczowej. Katechiny ograniczają również przyswajanie składników energetycznych z pożywienia, ponieważ wiążą je w trwałe kompleksy, hamują także aktywność enzymów trawiennych i mają działanie przeciwnowotworowe. Zawarta w zielonej herbacie kofeina zwiększa przemianę materii i hamuje apetyt. Zaleca się regularne picie, do 3 szklanek dziennie, zielonej herbaty. Dostępne są również tabletki zawierające ekstrakt z zielonej herbaty.
Czerwona herbata Pu-Erh
Czerwona herbata ma podobne właściwości do zielonej herbaty, a powstaje ona w wyniku częściowej fermentacji liści Camellia sinenesis. Jest znana i uprawiana w Chinach od ponad 1700 lat. Doniesienia podają, że czerwona herbata Pu-Erh ma wiele właściwości leczniczych, m.in.: skutecznie wspomaga odchudzanie, oczyszcza organizm z toksyn, pobudza procesy trawienia, obniża poziom cholesterolu, wspomaga pracę wątroby, łagodzi skutki spożycia alkoholu, wzmacnia organizm.
Plastry Vitaslim
To plastry nasączone wyciągami z ziół oraz kofeiną i karnityną. Związki te wspomagają spalanie zapasów tłuszczu, a postać plastrów gwarantuje szybkie wchłanianie wymienionych substancji do organizmu i długotrwałe działanie.
W tekście wykorzystano materiały mgr farm T. Mrozowskiego opublikowane w Poradniku AptekarskimFarmakoterapia otyłości
Z przepisu lekarza w leczeniu otyłości opornej na leczenie dietetyczne stosuje się obecnie w Polsce zarejestrowane dwa preparaty:
- Silbutramina (Meridia), której działanie polega na nasileniu poposiłkowego uczucia sytości oraz prawdopodobnie na zwiększeniu wydatku energetycznego organizmu;
- Orlistat (Xenical) który działa w przewodzie pokarmowym (w żołądku i jelicie cienkim) i unieczynnia enzymy rozkładające tłuszcze.